โรคพาร์กินสัน / ตอนที่ 1 อาการตอบสนองต่อยาไม่สม่ำเสมอ (motor fluctuations) ในผู้ป่วยพาร์กินสันเป็นอย่างไร และวิธีมีการรักษาอย่างไร

วันที่ 20 มีนาคม 2561

ผู้ป่วยโรคพาร์กินสันที่ได้รับการรักษาด้วยยารักษาโรคพาร์กินสันมาสักระยะหนึ่ง อาจพบมีปัญหาารตอบสนองต่อยาไม่สม่ำเสมอ (motor fluctuations) เช่น

อาการยาหมดฤทธิ์ก่อนกำหนด (wearing off) และ อาการยุกยิก (dyskinesia) เป็นต้น ซึ่งอาการดังกล่าว เป็นการบ่งชี้ว่าผู้ป่วยเข้าสู่ระยะหลังของโรคพาร์กินสัน (advanced Parkinson’s disease )

 

ารางที่ 1  ตารางแสดงของอาการตอบสนองต่อยาไม่สม่ำเสมอ

อาการของการตอบสนองต่อยาไม่ สม่ำเสมอ

ลักษณะเฉพาะที่สามารถสังเกตเห็นได้

อาการยาหมดฤทธิ์ก่อนกำหนด (predictable wearing-off)

อาการเคลื่อนไหวช้า อาการแข็งเกร็งกล้ามเนื้อ หรืออาการสั่นที่เกิดขึ้นในช่วงก่อนมื้อยาถัดไปและภายหลังจากที่รับประทานยาและยาออกฤทธิ์แล้วนั้น อาการเคลื่อนไหวผิดปกติที่เกิดขึ้นดังกล่าวจะหายไป

อาการยุกยิก (dyskinesia)

มีอาการเคลื่อนไหวแบบเร็วที่ผิดปกติคล้ายเป็นการร่ายรำ (chorea) และ/หรือ อาการบิดเกร็งผิดรูป (dystonia) โดยมักจะเกิดขึ้นบริเวณใบหน้า ลำตัว และ แขนขาเป็นต้น

อาการสลับไปมาระหว่างช่วงที่ยาออกฤทธิ์และช่วงที่ยาหมดฤทธิ์  (on-off fluctuations หรือ yo-yoing)

อาการเคลื่อนไหว ปกติ ที่เกิดขึ้นสลับกับช่วงที่มีอาการเคลื่อนไหวช้า อาการแข็งเกร็งกล้ามเนื้อ หรืออาการสั่น

อาการยาออกฤทธิ์ช้า หรือ ยาไม่ออกฤทธิ์ (delayed on หรือ dose failure)

อาการเคลื่อนไหวช้า อาการแข็งเกร็งกล้ามเนื้อ หรืออาการสั่นที่ไม่ดีขึ้นแม้ว่าทานยาไปนานแล้วเกิน 30 นาที

อาการยาหมดฤทธิ์ทันที โดยไม่สามารถคาดคะเนได้

อาการเคลื่อนไหวช้า อาการแข็งเกร็งกล้ามเนื้อ ที่เกิดขึ้นทันทีโดยไม่มีอาการเตือนล่วงหน้า

 

อาการยาหมดฤทธิ์ก่อนกำหนด (predictable wearing-off)

         อาการยาหมดฤทธิ์ก่อนกำหนดคือการมีอาการของโรคพาร์กินสันกลับมาเกิดขึ้นไหม่ซึ่งมักเกิดในช่วงระยะเวลาก่อนยามื้อถัดไป โดยเป็นอาการที่มักพบเป็นอาการเริ่มแรกในผู้ป่วยที่มีอาการตอบสนองต่อยาที่ไม่สม่ำเสมอ ซึ่งประกอบด้วยอาการดังตารางที่ 2  

 

ตารางที่ 2  ตารางแสดงอาการยาหมดฤทธิ์ก่อนกำหนดที่พบบ่อ

Motor wearing-off

Non-motor wearing-off

Tremor

อาการสั่น

Triedness

อาการเหนื่อยล้า

Any slowness in movement

อาการเคลื่อนไหวช้า

Mood changes

อาการอารมณ์เปลี่ยนแปลง

Any stiffness

 

อาการแข็งเกร็งกล้ามเนื้อ

Pain /aching

 อาการปวด

Reduced dexterity

ความคล่องแคล่วลดลง

Cloudy mind/slowness of thinking

อาการคิดไม่ออกหรือคิดช้า

Muscle cramping

อาการเป็นตะคริว

Anxiety/panic attacks

อาการกังวลหรืออาการ  ตื่นตระหนก

 

อาการยุกยิก (dyskinesia) 

        อาการยุกยิก เป็น มีอาการเคลื่อนไหวแบบเร็วที่ผิดปกติคล้ายเป็น การร่ายรำ (chorea) และ/หรือ อาการบิดเกร็งผิดรูป (dystonia)  ที่มักจะเกิดขึ้นบริเวณใบหน้า ลำตัว และ แขนขา โดยอาการดังกล่าวพบได้ชัดเจนในช่วงที่ผู้ป่วยมีการตอบสนองต่อยาเลโวโดปาที่สัมพันธ์กับการมีระดับยาเลโวโดปาสูงในกระแสเลือด จึงเรียกว่า peak dose dyskinesia

 

การรักษาอาการตอบสนองต่อยาไม่สม่ำเสมอ

 

         อาการตอบสนองต่อยาไม่สม่ำเสมอถือว่ามีผลกระทบต่อชิวิตประจำวันผู้ป่วยเป็นอย่างมากและความยากลำบากต่อแพทย์ในการรักษาเช่นกันเนื่องจากมักมีปัญหาในการปรับยา และพบว่าผู้ป่วยที่มีอาการตอบสนองต่อยาไม่สม่ำเสมอแล้วนั้น

มักพบการตอบสนองต่อการปรับยารับประทานไม่ดีด้วยเช่นกัน ในปัจจุบันจึงมีวิธีการรักษาอื่นที่นอกเหนือจากการทานยามาใช้สำหรับรักษาอาการของโรคพาร์กินสัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการรักษาอาการตอบสนองต่อยาไม่สม่ำเสมอ โดยวิธีการดังกล่าวประกอบด้วย 2 วิธี ซึ่วมีความแตกต่างของการทำหัตถการ ดังนี้

  1. การผ่าตัดรักษาในโรคพาร์กินสัน ประกอบด้วยการผ่าตัดแบบฝังเครื่องกระตุ้นสมองส่วนลึก (deep brain stimulation) และการผ่าตัดแบบทำลาย (pallidotomy)

  2. การให้ยาแบบปลดปล่อยยาต่อเนื่อง โดยการใช้ยาอะโปมอร์ฟีนแบบฉีดเข้าชั้นใต้ผิวหนัง (apomorphine subcutaneous injection) หรือ การใช้ยาเลโวโดปา/คาร์บิโดปา ผ่านทางลำใส้ (levodopa/carbidopa intestinal gel)

 

 

< ย้อนกลับ

ศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์โรคพาร์กินสันฯ

ตึก สธ หรือผู้สูงวัย ชั้น 7 โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ถนน พระรามที่ 4 เขตปทุมวัน กรุงเทพฯ 10333
เบอร์โทรศัพท์ : 02 256 4000 ต่อ 70702-3 / 081 107 9999
โทรสาร : 02 256 4000 ต่อ 70704
โทรศัพท์เคลื่อนที่ : 081-107-9999

Facebook

Youtube

รับข้อมูลข่าวสารกิจกรรมจากทางศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์โรคพาร์กินสัน